logoprzmSZKOŁA PODSTAWOWA NR 18 IM. KSIĄŻĄT godloherb kolorRACIBORSKICH W RACIBORZU
klub mediatorów logo 2Istotne elementy.

Mediacje rówieśnicze: Jedna z form mediacji, polubownego rozstrzygania sporów. Przeszkoleni uczniowie pomagają swoim rówieśnikom w rozwiązywaniu codziennych konfliktów. Mediacja jest dobrowolna, i oprócz informacji dotyczących łamania prawa czy zagrażających życiu, całkowicie poufna. Mediatorzy rówieśniczy nie rozstrzygają, nie doradzają oraz nie wymuszają rozwiązań na rówieśnikach. Ponieważ mediacja jest skoncentrowana na leżących u podstaw konfliktu przyczynach sporu, większość mediacji przynosi pozytywny skutek.

Mediacje rówieśnicze:
• pomagają na bieżąco uczniom rozwiązać konflikty w środowisku rówieśniczym
• mają ogromną funkcję dydaktyczną – uczą, że w sytuacji konfliktu należy po pierwsze spróbować samodzielnie poradzić sobie z pojawiającą się trudnością, a w toku mediacji uczą, jak to zrobić (z czasem uczniowie radzą sobie coraz lepiej z konfliktami)
• rotacja mediatorów – źle, bo odchodzą, dobrze, bo nowi mediatorzy są neutralni (gdyby był jeden cały czas, mógłby stać się stronniczy) poza tym starsi uczą nowych

Co zrobić, żeby się udało? Są 3 składniki sukcesu szkolnego ośrodka mediacji:

1. wystarczająca ilość mediacji – jeżeli mediatorzy nie będą mieli sposobności, żeby prowadzić mediacje rówieśnicze, ich umiejętności nie będą utrwalane i nie będą się rozwijały. Warto więc zastanowić się, czy w mojej placówce jest wystarczająca liczba spraw. Możemy przyjąć założenie, że optymalna liczba to jedna mediacja na tydzień.
2. wsparcie administracyjne – szkoła powinna aktywnie uczestniczyć w powstawaniu i działalności ośrodka.
3. koordynator ośrodka mediacji – tak jak drużyna ma swojego trenera, dyrygent orkiestrę, koordynator czuwa nad wszystkimi aspektami działalności ośrodka. Im więcej wiedzy, umiejętności, zaangażowania oraz czasu poświęci koordynator, tym większy sukces odniesie program.
Obecność tych trzech składników sprawia, że szansa powodzenia jest bardzo wysoka a zadania koncentrują się na właściwych celach. Każdy dodatkowy czynnik, który będzie kładł nacisk na samodzielność, odpowiedzialność uczniów, ich wzajemną pomoc oraz dodatkowe zajęcia w trakcie których koordynator i uczniowie zdobywają nową wiedzę, zwiększa szansę na to, że szkolny ośrodek mediacji stanie się z czasem wizytówką szkoły i jej powodem do dumy. Odciąży również nauczycieli z ich codziennych zadań polegających na rozstrzyganiu arbitralnie drobnych uczniowskich sporów, co również zabiera czas i energię.


Wdrażanie programu – 4 kroki


I krok - informacja

Należy zorganizować spotkania dla nauczycieli oraz dla uczniów przybliżając im tematykę mediacji rówieśniczych. Może to być krótka prezentacja. Bardzo dobry efekt przynoszą spotkania nauczycieli oraz uczniów ze szkół, w którym taki ośrodek już działa – są oni w stanie odpowiedzieć na wiele pytań, nauczyciele chętniej wysłuchają innego nauczyciela, uczniowie inne ucznia.
Po pierwszym etapie powinniśmy wiedzieć, czy szkoła jest zainteresowana wdrażaniem programu i czy wśród uczniów są potencjalni mediatorzy rówieśniczy oraz jak uczniowie reagują na sam projekt.
Oczywiście w trakcie zebrań należy poinformować rodziców o zamiarze powołania takiego ośrodka. Wskazana byłaby krótka prezentacja: czym jest mediacja, na czym polega udział dzieci.
Do podstawowych zadań koordynatora należą:
• promocja mediacji rówieśniczych wśród uczniów oraz kadry
• nadzór nad szkoleniem mediatorów rówieśniczych (nie oni muszą szkolić, ale ważne, żeby byli np. obecni w czasie takich szkoleń)
• zachęcanie uczniów w konflikcie do skorzystania z mediacji rówieśniczych
• tworzenie grafiku mediacji
• superwizja mediatorów rówieśniczych (np. rozmowa o trudnościach, jakie napotykają)
• bycie na bieżąco ze wszystkim prowadzonymi mediacjami oraz prowadzenie archiwum
• informowanie na bieżąco społeczności szkolnej o postępach ośrodka (np. ile mediacji zostało przeprowadzonych i z jakim skutkiem)

II Planowanie i promocja

Za tą część procesu odpowiedzialny jest głównie koordynator. Niektórzy koordynatorzy tworzą grupę roboczą, która ma pomóc im w sformułowaniu zasad programu oraz opracowaniu strategii upowszechniania mediacji rówieśniczych w szkole. Poniżej kilka istotnych pytań, jakie warto zadań sobie na tym etapie:
• Z jakich środków będzie finansowana działalność ośrodka mediacji. Warto przemyśleć opcję długoterminową i krótkoterminową. Najlepiej rozpisać program finansowy na najbliższe 3 lata. Mogą tutaj być brane pod uwagę takie rzeczy jak: wynagrodzenie koordynatora, szkolenia, dotacje z zewnątrz oraz różnorodne wydatki takie jak podręczniki, papier do drukarki, tusz, ksero, koszulki itp.
• Źródła finansowania: budżet szkoły, dotacje od osób prywatnych, z kuratorium, urzędu miasta, gminy itd.
• Którzy uczniowie, kto z kadry będzie szkolony w temacie mediacji rówieśniczych.
• Kadra ośrodka mediacji rówieśniczych powinna być różnorodna na tyle, by reprezentowała rozmaite grupy społeczne w szkole, łącznie z dziećmi z tzw. grupy ryzyka. Tam gdzie pojawiają problemy, tam powinien być mediator rówieśniczy. Warto zachęcić również mniej chętnych uczniów lub uczniów, którzy sprawiają trudności, którzy jednak mają pewien potencjał mediatora rówieśniczego. Podstawową sprawą jest jego umiejętność słuchania innych.
• Jeżeli jest gazetka szkolna, radiowęzeł, tablica informacyjna – należy tam ogłosić powstanie ośrodka i na bieżąco informować o działaniach, dyżurach itd.
• Dobrym pomysłem może być np. konkurs plastyczny na temat mediacji lub podobne inicjatywy.
• Zebrać sugestie od uczniów, nauczycieli, administracji – żeby wszyscy poczuli się współautorami projektu, to ułatwia późniejszą pracę.
• Rekrutacja wolontariuszy zwracając uwagę na zaangażowanie, naturalne zdolności, talenty oraz dyspozycyjność.
• Strona na FB, film na YT.
3. Kto poprowadzi szkolenie dla mediatorów rówieśniczych?
• Czy osoba ma doświadczenie w mediacjach, czy jest odpowiednia dla tej grupy wiekowej
• Szkolenie może również w pewnych obszarach poprowadzić szkolny psycholog lub pedagog.
4. Grafik szkoleń:
• Istnieje opór przed prowadzeniem szkoleń w czasie lekcji, co jest zrozumiałe. Jednak badania jasno pokazują, że uczniowie, którzy przeszli szkolenie na mediatorów rówieśniczych i pełnią tą funkcję, poprawiają swoje wyniki w nauce.
• Grafik szkoleń powinien minimalizować nieobecności na zajęciach. A zatem szkolenia w trakcie zajęć, po szkole, popołudniu, w weekend, w wakacje (…), należy się zastanowić nad najlepszą opcją.
5. Jakie sprawy będą podlegały mediacji?
• Pamiętajcie, że uczniowie są wolontariuszami.
• Miejcie na uwadze, że większość sporów uczniowskich to sprawy stosunkowo nieistotne z Waszej perspektywy. Na przykład przezywanie, plotki, wyśmiewanie (stare trampki i strój sportowy), nie zwrócone rzeczy, które ktoś pożyczył, trudności w relacjach „moja dziewczyna/mój chłopak”.
• Większość programów nie obejmuje mediacją tematów takich jak: narkotyki, zastraszanie czy przemoc psychiczna (należy przygotować koordynatora i mediatorów, co mają zrobić, jeżeli taki temat się pojawi – tym zajmują się odpowiednie instytucje i specjaliści).
• Można się zastanowić, czy np. uczniowie ukarani dyscyplinarnie będę mieli jakąś korzyść, jeżeli skorzystają z mediacji.
6. Gdzie będą prowadzone mediacje?
• Miejsce do mediacji powinno zapewniać prywatność, bezpieczeństwo.
• Idealnie, jeżeli jest to osobny, specjalny pokój.
• Najlepiej pomieszczenie, które jest oddalone od np. pokoju nauczycielskiego, pokoju dyrektora albo blisko pokoju koordynatora.
• Inni uczniowie nie powinni móc podsłuchiwać czy podglądać przebiegu mediacji
7. Kiedy będą odbywały się mediacje?
• Idealnie jeżeli od razu, kiedy strony zgłaszają się mediacji.
• W określonych porach dnia.
• Wtedy, kiedy jest koordynator.
• Po szkole.
8. Jakie są zasady poufności mediacji?
• Przestrzeganie zasady poufności mediacji jest bardzo ważne dla powodzenia całego programu.
• Mediatorzy rówieśniczy muszą ZAWSZE mieć możliwość przedyskutować sprawę którą prowadzą, z dorosłą osobą – koordynatorem, którzy również zobowiązany jest w ramach tego programu do zachowania zasady poufności.
• Należy jasno określić, jakie sprawy będą zgłaszane dyrektorowi szkoły, policji itd.
• Najlepiej, gdyby koordynator mógł uprzedzić taką sytuację, żeby nie obciążać nią uczniów.
• Im więcej ograniczeń zostanie wprowadzonych do zasady poufności, tym mniejsza liczba uczniów zaufa Wam i podejmie próbę mediacji.
• Dbajcie o poufność archiwum, żeby nikt niepożądany nie miał do niego dostępu. Zamykana szafa lub podobne miejsce.
• Uczniowie mogą oczywiście po mediacji opowiadać, co się na niej działo. Warto więc zachęcać strony do zachowania poufności.
9. W jakim wymiarze, jak szkoła będzie informowana o mediacjach? Jak będzie promowany ośrodek mediacji?
10. Jaki rodzaj szkolenia początkowego oraz wsparcia będzie najlepszy dla uczniów? Uregulowanie kwestii organizacyjnej oraz promocja mediacji ułatwi nabór kolejnych uczniów na mediatorów rówieśniczych (np. Jasne zasady, dlaczego ktoś został, a dlaczego nie został mediatorem, mimo że chciał. Co jeżeli ktoś nie dotrzyma warunków ugody? Warto uporządkować te kwestie na początku.)


III Szkolenie

Od 8 do 20 godzin dla szkół podstawowych. Warto też wprowadzać różne dodatkowe szkolenia na temat komunikacji oraz konkretnych, specyficznych trudności, jakie napotyka szkoła.
Niektóre projekty przewidują krótkie szkolenia dla wszystkich nowych uczniów na temat tego, jak korzystać z mediacji rówieśniczych, jak rozwiązywać konflikty. Ochotnicy mogą później zostać przeszkoleni na mediatorów rówieśniczych.

IV Praca na przypadkach.

Efektem szkolenie jest praca wykwalifikowanych już mediatorów rówieśniczych pod opieką koordynatora czy koordynatorów w ramach, które wcześniej zostały zakreślone w programie. Promocja ośrodka powinna trwać nadal, podobnie superwizje oraz nabór nowych mediatorów rówieśniczych.

Kiedy program ostatecznie ruszy, jak możecie ocenić jego skuteczność? Można przyjąć trzy wskaźniki:

1. Program bezpośrednio obsługuje 10% wszystkich uczniów każdego roku
2. 1/3 sporów kończy się ugodą
3. Administracja postrzega ośrodek mediacji jako integralną część szkoły na tyle, by odeprzeć ewentualne naciski zmierzające do zamknięcia go.

Jeżeli program zostanie wprowadzony skutecznie, mediatorzy rówieśniczy chętnie pomagają swoim rówieśnikom, strony doceniają ich pomoc, a nauczyciele nie wyobrażają sobie jak dali by radę bez tego programu :) Ośrodek mediacji rówieśniczych staje się żywotną i bardzo istotną częścią rzeczywistości szkolnej.

Program wdrażania mediacji rówieśniczych w szkole wpisuje się w szerszą perspektywę programów, których celem jest budowanie bezpiecznego, przyjaznego i sprawiedliwego wzoru relacji międzyludzkich. Innymi słowy nie chodzi tylko o rozwiązywanie poszczególnych konfliktów, ale tworzenie pewnej atmosfery, kultury współpracy w której ludzie (uczniowie, nauczyciele, dyrekcja) pracują razem jako społeczność tworząc miejsce, gdzie można czuć się bezpiecznie, działać z empatią i przeciwstawiać się skutecznie niesprawiedliwości. Można by więc nazwać to misją, w której integralnymi celami są:
• przeciwdziałanie przemocy oraz tworzenie bezpiecznego i przyjaznego klimatu szkoły
• wychowanie odpowiedzialnych obywateli
• stworzenie systemowej zmiany w temacie dyscypliny, komunikacji, wspólnego podejmowania decyzji oraz rozwiązywani problemów wewnątrz szkolnej społeczności
• wykreowanie społecznej sprawiedliwości, w której wszyscy są traktowani na równi
• lansowanie ważnych życiowo umiejętności, takich jak: panowanie nad wyrażaniem złości i gniewu, zarządzanie konfliktem oraz efektywna komunikacja

Moglibyśmy nazwać to „higieną społeczną”, czyli takim zestawem umiejętności miękkich, który pozwoli uczniom w przyszłości funkcjonować w społeczeństwie w harmonijny sposób. Gdybyśmy spojrzeli na większość realizowanych programów tego typu, możemy wyróżnić siedem punktów, celów, jakie sobie stawiają:
• wzmocnienie świadomości siebie i innych
• rozwiązywanie problemów / podejmowanie decyzji (gdzie istotną rolę odgrywa zdolność do rozpoznawania konfliktu oraz rozwiązywanie go bez przemocy)
• samokontrola emocjonalna
• komunikacja interpersonalna
• motywacja
• uczenie się od siebie nawzajem, współpraca w zakresie zdobywania wiedzy
• uzyskanie bardziej realistycznego obrazu siebie oraz budowanie pozytywnego wizerunku samego siebie (konstruktywne myślenie)

Nie chodzi o to, żeby mówić dzieciom, młodzieży, czego nie mogą robić, ale żeby pokazać im, jak to robić prawidłowo. Konflikt jest naturalnym elementem życia, nie należy go unikać, ale dostrzec w nim szansę na edukowanie dzieci i młodzieży, poprzez wskazywanie właściwego kierunku działania. Dyrektywny sposób rozstrzygania sporów nie dotyka istoty problemu, jest doraźnym rozwiązaniem, które dodatkowo uczy bezradności.